program rozwoju biblioteki

Wyszukiwarkę Google zna każdy internauta. W ostatnich latach stała się tak popularna, że wyrażenie „to google” („wygooglać”) znalazło się oficjalnie w słownikach języka angielskiego. Nie wszyscy jednak wiedzą o innych produktach udostępnionych bezpłatnie przez korporację Google swoim użytkownikom – zarówno do użytku prywatnego, jak i służbowego.  Wykaz najważniejszych produktów i usług znajduje się na stronie Więcej produktów i usług Google. Kilka spośród wymienionych narzędzi można z powodzeniem zastosować w codziennej pracy bibliotekarza. Pozwalają wydajniej wykonywać służbowe czynności, usprawniają współpracę i wymianę informacji pomiędzy współpracownikami, pomagają także prowadzić działania promocyjne.
 

Przegląd polecanych bibliotekarzom narzędzi Google rozpoczynamy od przedstawienia programu Gmail do obsługi poczty elektronicznej. Gmail (wymawia się „dżimejl”) jak każdy program pocztowy umożliwia wysyłanie i odbieranie wiadomości elektronicznych, lecz nie wymaga instalacji na twardym dysku użytkownika. Pocztę sprawdzimy używając przeglądarki internetowej za pomocą każdego komputera podłączonego do Internetu, a nawet telefonu komórkowego (wystarczy zainstalować w telefonie aplikację Gmail i jednorazowo wpisać login oraz hasło). Gmail oferuje dużo miejsca na przechowywanie poczty (obecnie ponad 7400 MB i wciąż przybywa), a także możliwość przeszukiwania treści wiadomości poczty za pomocą specjalnej wyszukiwarki. Jeśli posiadamy inne konta pocztowe, możemy odbierać wiadomości z tych kont także za pośrednictwem Gmaila – wiadomości z innych kont można oznakować etykietami, dzięki czemu łatwo je znajdziemy.
 

Wiadomości grupowane są ze sobą w jednym wątku obejmującym wysłaną wiadomość i wszystkie otrzymane odpowiedzi, dzięki czemu mamy łatwy dostęp do całej korespondencji poświęconej jednemu tematowi. Dużą zaletą Gmaila jest skuteczne blokowanie spamu: niechciane wiadomości trafiają do folderu „Spam”, z którego można je samodzielnie usunąć lub przenieść do właściwych wiadomości, jeśli uznamy, że jednak się nam przydadzą. Inną ciekawą funkcją Gmaila jest wbudowany czat – tekstowy, głosowy i wideo. Konto Google (prywatne lub biblioteczne) umożliwiające korzystanie z Gmaila założymy na stronie http://gmail.google.com, na której dostępny jest prosty formularz do wypełnienia. Warto zapamiętać, że utworzone konto będzie nam potrzebne w przyszłości, jeśli będziemy chcieli skorzystać z pozostałych usług Google. Zobacz zrzuty z ekranu: utwórz konto krok 1, utwórz konto krok 2, widok skrzynki z wiadomościami, tworzenie nowej wiadomości.

Aplikacja o nazwie Dokumenty Google umożliwia tworzenie i edytowanie dokumentów tekstowych, arkuszy kalkulacyjnych, prezentacji multimedialnych, formularzy i ankiet. Wszystkie utworzone dokumenty dostępne są online – możemy je przechowywać w sieci i zdalnie na nich pracować, korzystając z przeglądarki internetowej na dowolnym komputerze. Najciekawszą funkcją tej usługi jest możliwość wspólnej pracy nad tym samym dokumentem wielu członków zespołu w czasie rzeczywistym – jeśli nasz współpracownik razem z nami edytuje dokument, na bieżąco śledzimy wprowadzane przez niego zmiany. Zakończony dokument można zapisać w znanych użytkownikom pakietu Office formatach Worda, Excela, PowerPointa, przekonwertować na format PDF lub opublikować na stronie WWW (wówczas otrzyma własny adres URL). 
 

Usługa Dokumenty Google może znacznie usprawnić pracę nad dokumentami współtworzonymi przez kilka osób pozostających w różnych miejscach, np. przygotowujących wspólny projekt pracowników działów lub filii bibliotecznych. Istnieje możliwość różnicowania uprawnień dla współpracowników: osoby, którym udostępnimy nasz dokument, mogą go tylko przeglądać (bez wprowadzania zmian) lub razem z nami go edytować.
 

Za pomocą tej usługi można także utworzyć i opublikować ankietę, którą wypełnia się online, a wprowadzone dane zamieszczane są w arkuszu kalkulacyjnym w Dokumentach Google. Przykładem wykorzystania tej funkcji przez bibliotekarzy jest udostępniona na blogu Filii nr 13 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie ankieta „Badanie preferencji czytelniczych”.
 

Usługa Dokumenty Google zintegrowana jest z programem do obsługi poczty Gmail. Po zalogowaniu się do poczty na Gmailu mamy także łatwy dostęp do Dokumentów, a w przypadku otrzymania pocztą załącznika w postaci dokumentu tekstowego, arkusza kalkulacyjnego lub prezentacji, możemy go otworzyć w Dokumentach Google, zapisać, przechowywać i w razie potrzeby samodzielnie edytować lub udostępnić współpracownikom. Zobacz zrzuty z ekranu: widok wszystkich elementów, tworzenie dokumentu, arkusz kalkulacyjny.
 

Kalendarz Google to narzędzie umożliwiające rozplanowanie i rozpisanie wydarzeń, w których uczestniczymy, a także komunikację pomiędzy ich uczestnikami. Kalendarz tworzymy korzystając z posiadanego konta Google, umieszczamy w nim wydarzenia wraz z ich opisami, udostępniamy zainteresowanym osobom i przechowujemy dane na naszym koncie. Podobnie jak w przypadku Dokumentów Google, możemy nasz kalendarz udostępnić współpracownikom i wspólnie go edytować. Kalendarz zintegrowany jest z pocztą elektroniczną na Gmailu – gdy zbliża się dane wydarzenie, otrzymujemy o nim powiadomienie w postaci wiadomości elektronicznej. Ponadto sami możemy ustalić, jak długo przed rozpoczęciem danego wydarzenia otrzymamy o nim powiadomienie.
 

Kalendarz można wykorzystać do prezentacji planu organizowanych przez bibliotekę wydarzeń. Utworzony za pomocą usługi Kalendarz Google kalendarz publikujemy na stronie WWW lub blogu, wykorzystując w tym celu specjalny kod. Przykładem zastosowania tej popularnej usługi przez bibliotekarzy jest kalendarz imprez bibliotecznych zamieszczony na stronie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Chrzanowie oraz kalendarz planowanych konferencji i warsztatów dla bibliotekarzy utworzony przez Marcina Malinowskiego. Warto także pamiętać o tym, że użytkownicy biblioteki, którzy wykorzystują usługę Google do tworzenia własnych kalendarzy, mogą łatwo skopiować do nich wydarzenia zamieszczone w kalendarzu biblioteki. Dzięki temu informacje o bibliotecznych imprezach mogą łatwiej docierać do potencjalnych odbiorców, którzy dalej - metodą marketingu wirusowego – przekazują je innym osobom. Zobacz zrzuty z ekranu: widok kalendarza, udostępnianie kalendarza, tworzenie wydarzeń, plan dnia, kalendarz biblioteki w Chrzanowie.
 

Kolejnym narzędziem, które może być stosowane przez biblioteki, jest usługa Google Maps. Na usługę składa się baza map i zdjęć satelitarnych z całego świata oraz interfejs API pozwalający użytkownikom tworzyć własne mapy i publikować je na stronach WWW. Sama baza to nowoczesne źródło informacji, umożliwiające nie tylko oglądanie map, planów miast czy zdjęć dowolnego obszaru i wyznaczanie trasy dojazdu pomiędzy różnymi miejscami. Dzięki integracji Google Maps z innymi usługami zobaczymy na mapie także fotografie zamieszczonych na niej obiektów, widoki z kamer internetowych, filmy wideo, a nawet linki do artykułów w Wikipedii. Zobacz zrzut z ekranu.
 

Utworzenie własnej mapy jest bardzo proste. Po zalogowaniu się na konto Google wybieramy w lewym górnym rogu link Mapy, a następnie polecenia: „Moje mapy” oraz „Utwórz mapę”. Mapę Google otwartą na ekranie możemy przesuwać kursorem myszy i zmniejszać lub zwiększać jej skalę za pomocą suwaka po lewej stronie, aż uzyskamy żądany obszar. Obiekty na mapie zaznaczamy specjalnymi graficznymi znacznikami  (polecenie „dodaj oznaczenie miejsca”). Dostępnych jest kilka rodzajów ikon w różnych kolorach, lecz można także skorzystać z własnego znacznika, jeśli chcemy wyróżnić obiekt na mapie za pomocą niestandardowego obrazka. Po umiejscowieniu znacznika na mapie pojawia się dymek, w którym możemy zamieścić nazwę oraz opis naszego obiektu, zawierający adres, dane kontaktowe i inne informacje, np. link do strony WWW, fotografię budynku itp.
 

Po utworzeniu mapy można ją zamieścić na dowolnej stronie WWW. W tym celu wybieramy interesujący nas obszar na mapie, klikamy polecenie „Link” w prawym górnym rogu ekranu, kopiujemy wyświetlony kod HTML i wklejamy do kodu naszej strony. Jeśli chcemy opublikować mapę na stronie biblioteki utworzonej w postaci bloga przy pomocy usługi Google Blogger, wystarczy wkleić kod HTML bezpośrednio w oknie, w którym edytujemy post (pod warunkiem, że pracujemy w widoku „Edytuj kod HTML”). Zobacz zrzut z ekranu.
 

Usługę Google Maps warto wykorzystać do zaprezentowania na mapie danych kontaktowych biblioteki. Utworzone mapy mogą być publiczne, czyli widoczne dla wszystkich użytkowników, dzięki czemu zamieszczone na nich informacje docierają do większej liczby odbiorców. Usługa sprawdza się także jako sposób prezentacji sieci bibliotecznej w mieście lub gminie wraz z lokalizacją poszczególnych placówek – taką mapę utworzyła Książnica Beskidzka w Bielsku Białej, a następnie opublikowała ją na własnej stronie WWW. Google Maps wykorzystano także do pokazania lokalizacji Uczestników Śląskiej Biblioteki Cyfrowej. W dymkach na stronie głównej mapy zamieszczono obok danych teleadresowych dodatkowe informacje: link do katalogu bibliotecznego biblioteki oraz do wykazu jej publikacji w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej. Zobacz zrzuty z ekranu: biblioteka na planie miasta, biblioteka na mapie Polski.
 

Dla osób zainteresowanych astronomią została uruchomiona zbliżona do Google Maps aplikacja Google Sky. Jest to serwis prezentujący mapę i zdjęcia panoramiczne nieba z możliwością wyszukiwania obiektów, wzbogacony opisami ciał niebieskich i galeriami fotografii. Fotografie zostały wykonane m.in. przez poruszający się po orbicie okołoziemskiej teleskop Hubble’a. Dzięki zintegrowanemu z Google Sky narzędziu Google Moon można obejrzeć zdjęcia powierzchni Księżyca wykonane przez astronautów (duże zbliżenia pozwalają dostrzec nawet wykorzystywany przez nich sprzęt) i uzyskać wiele ciekawych informacji na temat amerykańskich misji kosmicznych. Podobnie jak w przypadku Google Maps, Google Sky pozwala użytkownikom zamieścić wybrany fragment mapy nieba na ich stronach WWW. Zobacz zrzut z ekranu.
Agnieszka Koszowska, koordynator regionalny Programu Rozwoju Bibliotek w województwie śląskim