program rozwoju biblioteki

Współczesny Internet oferuje swoim użytkownikom narzędzia i usługi pozwalające na samodzielne tworzenie lub współtworzenie treści, daje także coraz więcej możliwości komunikowania się. Portale społecznościowe takie jak MySpace, Facebook czy nasza-klasa.pl umożliwiają budowanie sieci społecznych, tworzenie w sieci własnych wizytówek, nawiązywanie kontaktów i dystrybucję informacji na wiele coraz bardziej zróżnicowanych sposobów. Serwisy zakładek internetowych (Delicious, Digg) pozwalają „katalogować” (klasyfikować, opisywać) interesujące użytkowników informacje na stronach WWW, a później udostępniać je innym internautom. Dzięki kanałom RSS i innym narzędziom agregacji treści można samodzielnie pobierać z Internetu najbardziej przydatne informacje. Blogi, wikipedie, fora dyskusyjne, serwisy takie jak Flickr czy YouTube to narzędzia, za pomocą których użytkownicy publikują własną twórczość, selekcjonują i przekazują sobie informacje, wymieniają się doświadczeniami i wyrażają opinie na interesujące ich tematy.
 

Ze względu na swoje właściwości komunikacyjne, a także potencjalnie nieograniczoną dostępność dla wszystkich zainteresowanych, wymienione narzędzia i usługi Web 2.0, nazywane są mediami społecznymi.
Media społeczne zyskują coraz większą popularność. Niegdyś kojarzone niemal wyłącznie ze sferą życia prywatnego, twórczością amatorską czy działalnością hobbystyczną, obecnie stały się ważnym narzędziem marketingu, promocji i dystrybucji treści, którego potencjał dostrzegają zarówno wielkie korporacje, jak i mniejsze firmy. Gazeta Wyborcza korzysta z serwisów mikroblogowych Twitter i Blip, ma także własny profil na Facebooku. Telewizja Polska udostępnia swoje programy przy pomocy kanału YouTube. Jedna z największych na świecie korporacji medialnych – brytyjska BBC – oferuje swoim odbiorcom różnorodne formy komunikacji: dyskusje na blogach, subskrypcję kanałów RSS, dystrybucję materiałów za pomocą serwisów zakładkowych, budowanie sieci kontaktów w serwisach MySpace i Facebook i wiele innych. Zobacz zrzut z ekranu.
 

Potencjał mediów społecznych został także dostrzeżony przez bibliotekarzy. Wykorzystanie narzędzi i technologii Web 2.0 stanowi jeden z elementów modelu Biblioteki 2.0, polegającego na zaangażowaniu użytkowników we współtworzenie bibliotecznych zasobów i usług. Media społeczne w bibliotekarstwie mogą mieć wiele zastosowań w różnych obszarach. Szczególnie istotne wydają się cztery: marketing i promocja, rozwój zawodowy, współpraca z użytkownikami oraz nowe sposoby opracowania, udostępniania i wyszukiwania informacji.
 

Portale społecznościowe, blogi, Wikipedia, fora dyskusyjne i serwisy służące do zamieszczania przez użytkowników własnej twórczości są znakomitym narzędziem marketingu i promocji. Umożliwiają nie tylko publikację informacji i materiałów – prostymi sposobami i najczęściej bez żadnych kosztów. Co ważniejsze, sprawiają, że opublikowane dane docierają do ogromnej liczby odbiorców i są dalej przez nich rozpowszechniane, zgodnie z zasadami marketingu wirusowego. Ponadto wszystkie formy komunikacji mają zasięg globalny, bez ograniczeń czasu i przestrzeni.
Korzystanie z serwisów społeczności internetowych pozwala zbudować wokół biblioteki sieć kontaktów (przyjaciół, fanów, osób potencjalnie zainteresowanych konkretnymi usługami) i przekazywać im bieżące informacje. Biblioteki na świecie zaadaptowały w tym celu przede wszystkim serwis Facebook. Biblioteka Brytyjska zamieszcza na swoim profilu ogłoszenia o organizowanych wydarzeniach, zdjęcia bibliotecznych budynków, pomieszczeń i imprez (także opublikowane przez „fanów” biblioteki), a użytkownicy przesyłają swoje opinie i komentarze. Rozbudowany profil na Facebooku posiada także nowojorska biblioteka publiczna – The New York Public Library, biblioteka w Kansas City, Beverly Public Library i wiele innych. Także polskie biblioteki korzystają już z Facebooka – swoje profile założyły w serwisie m.in. Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego i Książnica Beskidzka. Zobacz zrzut z ekranu.
 

Biblioteka Brytyjska jest jedną z wielu bibliotek na świecie wykorzystujących w celach promocyjnych serwis mikroblogowy Twitter. Publikowane przez bibliotekę wiadomości to krótkie, nieprzekraczające 140 znaków komunikaty o bieżących wydarzeniach i informacjach zamieszczonych na stronie WWW biblioteki oraz innych, interesujących serwisach poświęconych nauce, kulturze i technologii. Komunikaty zawierają aktywne linki kierujące do stron WWW, ich fragmentów lub ciekawych materiałów, np. podcastów z zapisem odbywających się w bibliotece wykładów, spotkań autorskich czy wernisaży wystaw. Zobacz zrzut z ekranu.

W Polsce najpopularniejszym serwisem społecznościowym jest nasza-klasa.pl. Profile w „Naszej Klasie” zakładają nie tylko osoby prywatne, posiada je także już kilkadziesiąt polskich bibliotek. Funkcje serwisu pozwalają bibliotekom na zbudowanie sieci kontaktów, przesyłanie bieżących informacji, zapraszanie użytkowników do odwiedzenia biblioteki, zamieszczanie informacji o nowych nabytkach wraz z ich recenzjami i tworzenie galerii zdjęć. Pomysłowi bibliotekarze wykorzystują możliwości serwisu na różne, nieraz bardzo oryginalne sposoby (np. konkurs dla czytelników ogłoszony na galerii zdjęć), inni wolą zastosowania praktyczne (wysyłanie upomnień za przekroczony termin zwrotu książek).
 

Udział w internetowej społeczności wspomaga także doskonalenie i rozwój zawodowy. Bibliotekarze – użytkownicy serwisu Facebook - tworzą społeczność, w obrębie której dzielą się wiedzą o nowych trendach w swojej branży, ciekawych zjawiskach, pomysłach, dobrych praktykach czy narzędziach internetowych. Funkcjonalność serwisu pozwala zamieszczać linki do opublikowanych w sieci artykułów, komentować, publikować uwagi i prowadzić dyskusje. Doskonaleniu zawodowemu sprzyjają także inne serwisy społecznościowe umożliwiające publikację własnych materiałów przez użytkowników, np. serwis YouTube z filmami czy SlideShare zawierający prezentacje multimedialne (w serwisie tym została utworzona grupa Biblioprezentacje, w ramach której zgromadzono prezentacje dotyczące bibliotekarstwa, bibliotekoznawstwa, informacji naukowej i dziedzin pokrewnych). Zobacz zrzut z ekranu.
 

Osoby, które chciałyby utworzyć własną społeczność internetową, także mają do dyspozycji przydatne narzędzia. Niezwykle popularny na świecie serwis Ning, a także mniej znany polski Socjum to kreatory pozwalające na utworzenie sieci społecznej i zarządzanie nią. Sieci skupiające specjalistów umożliwiają nawiązywanie kontaktów zawodowych, prowadzenie dyskusji, publikowanie materiałów i zamieszczanie przydatnych informacji. Dla bibliotekarzy zainteresowanych wykorzystaniem w swojej pracy narzędzi i technologii Web 2.0 powstał serwis Library 2.0 utworzony za pomocą kreatora Ning.
 

Media społeczne są dla bibliotek sposobem na rozszerzenie dotychczasowej oferty, a także prowadzenie działań promocyjnych. Warto z nich korzystać, by docierać do tych grup odbiorców, które w coraz mniejszym stopniu są zainteresowane tradycyjnymi bibliotecznymi usługami. Warto podnosić wśród użytkowników serwisów społecznościowych świadomość istnienia bibliotek oraz tego, co mogą zaoferować swoim odbiorcom. Warto zaistnieć w miejscach, w których przebywa internetowa publiczność, ponieważ jej członkowie są lub mogą się stać, użytkownikami bibliotek. Warto także kreować atrakcyjny wizerunek biblioteki jako instytucji nowoczesnej, świadomie korzystającej z dostępnych możliwości i gotowej do zmian.
Agnieszka Koszowska, koordynator regionalny Programu Rozwoju Bibliotek w województwie śląskim