program rozwoju biblioteki

Bibliotekarze na całym świecie wykorzystują narzędzia i technologie Web 2.0, za pomocą których promują działalność swoich bibliotek, udostępniają zbiory, usprawniają kontakt z użytkownikami i budują sieci zawodowych kontaktów. Narzędzi tych jest bardzo wiele, a dynamika rozwoju społecznego Internetu sprawia, że wciąż powstają nowe. Web 2.0 rozwija się w takim tempie, że trudno dotrzymać kroku i być na bieżąco ze wszystkimi nowościami. Ponadto nie można mieć pewności, że narzędzia Web 2.0, które są dostępne dziś, będą nadal w użyciu za parę lat i czy nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania.

Wielu bibliotekarzy w naszym kraju jest dość sceptycznych wobec zastosowań społecznego Internetu w codziennej pracy. Wątpliwości budzi nieprzewidywalność społecznych mediów, brak pewności, czy wprowadzone usługi znajdą swoich odbiorców, trudności w ustaleniu kryteriów, wedle których można ocenić, czy nowe rozwiązania okazały się skuteczne. Wreszcie – brak wiedzy, jak zacząć i jak kontynuować podjęte działania tak, aby nie kolidowały z codzienną pracą i jednocześnie przynosiły spodziewane korzyści.

Osoby, które znają zasady działania i potrafią posługiwać się najpopularniejszymi narzędziami Web 2.0, łatwiej przyswajają wiedzę o nowych aplikacjach i możliwościach ich zastosowań. Z kolei bibliotekarze, dla których społeczne media to obszar nadal niezbadany, ryzykują kłopoty w przyszłości: jeśli liczba i dostępność narzędzi Web 2.0 będą dużo większe nic dziś, znacznie trudniej będzie je opanować. A wówczas oferta biblioteki może zostać uznana za archaiczną, nieatrakcyjną i nieprzystającą do realiów XXI wieku.

Tak więc – jak zacząć?

W sieci dostępnych jest wiele wskazówek, poradników, serwisów, a nawet programów szkoleń o tematyce związanej z zastosowaniem narzędzi Web 2.0 w bibliotekach. W 2006 roku Helene Blowers opracowała dla swojej (wówczas) biblioteki Public Library of Charlotte & Mecklenburg County (PLCMC) specjalny program Learning 2.0: 23 Things. Ten przeznaczony do samodzielnej realizacji kurs e-learningowy zawiera opisy (w formie postów blogowych z możliwością zamieszczania uwag i komentarzy) uzupełnione materiałami dźwiękowymi w postaci podcastów oraz ćwiczenia praktyczne z posługiwania się najpopularniejszymi narzędziami Web 2.0. Program jest dostępny na licencji CreativeCommons i został wdrożony w ponad 700 bibliotekach na całym świecie.

Niedawno ukazał się poradnik pt.„A Guide to Using Web 2.0 in Libraries", opublikowany przez dwie szkockie organizacje bibliotekarskie: The Chartered Institute of Library and Information Professionals in Scotland i The Scottish Library and Information Council. W poradniku przedstawione są narzędzia Web 2.0, opisy zastosowań i korzyści dla bibliotek, wypowiedzi bibliotekarzy przedstawiających własne doświadczenia, informacje oraz wskazówki, jak rozpocząć wdrażanie nowych rozwiązań

Propozycje autorów na temat tego, „jak zacząć”, są następujące:

1. Dowiedz się, które z narzędzi Web 2.0 są najbardziej popularne.
2. Skontaktuj się z innymi bibliotekami i zapytaj dyrektorów o ich doświadczenia: jakie narzędzia zostały przetestowane, jakie są ich efekty, z jakimi problemami mieli dotychczas do czynienia, jakie są korzyści i koszty poszczególnych rozwiązań.
3. Ustal, co chcesz osiągnąć i do jakiej grupy odbiorców skierujesz nową usługę. Kto spośród dotychczasowych (lub potencjalnych) użytkowników biblioteki może być zainteresowany Twoją propozycją?
4. Zacznij eksperymentować z różnymi narzędziami, aby się przekonać, które będzie najbardziej odpowiednie dla różnych usług Twojej biblioteki;

Poradnikowi „A Guide to Using Web 2.0 in Libraries” towarzyszy strona internetowa Slainte2.0 zawierająca dodatkowe źródła informacji, m.in. przykłady zastosowań narzędzi Web 2.0 w szkockich bibliotekach.

Sarah Houghton-Jan na blogu „Librarian in Black” przygotowała 10 porad dla bibliotekarzy, którzy chcieliby w jak największym stopniu wykorzystać potencjał społecznych mediów w swojej pracy:

1. Dowiedz się jak najwięcej o dostępnych narzędziach i możliwościach ich zastosowań. Zbadaj zasady ich wykorzystania. Sprawdź, w których bibliotekach konkretne narzędzia zostały wdrożone i w jakich celach są stosowane. Zapoznaj się z różnymi sposobami wykorzystania danego narzędzia.
2. Bądź konsekwentny i systematyczny. Po wdrożeniu danego narzędzia lub usługi upewnij się, że treść będzie aktualizowana na bieżąco, a przynajmniej raz w tygodniu.
3. Nadaj swojej obecności w sieci autentyczny charakter. W profilu biblioteki wykorzystaj zdjęcie konkretnej osoby (zgodnie ze zwyczajami panującymi w serwisach społeczności internetowych), budynku biblioteki lub logo.
4. Jeśli reprezentując bibliotekę wolisz zachować anonimowość, utwórz alias (np. „Bibliotekarka”). Nie jest to może idealne rozwiązanie, lecz z pewnością lepsze niż rezygnacja z udziału w serwisie.
5. Nie traktuj udziału w serwisach społecznościowych w kategoriach rywalizacji z innymi bibliotekarzami o większą liczbę „kontaktów”. Choć statystyki dają ważne informacje o wykorzystaniu serwisu przez użytkowników, bardziej istotne jest to, czy wśród „kontaktów” są osoby, dla których uruchomiłeś tę usługę i którym chcesz przekazywać informacje.
6. Spraw, by Twój profil był atrakcyjny, interesujący i zróżnicowany, zarówno pod względem formy, jak i treści. Wykorzystaj zdjęcia, filmy, multimedia, dopracuj wygląd strony, jej układ i kolorystykę.
7. Włącz funkcje wszystkich powiadomień (o nowych wiadomościach, prośbach o przyjęcie do grona znajomych, komentarzach, opiniach itp.). W nawale zajęć brakuje czasu na częste sprawdzanie stanu konta i można przeoczyć komunikaty wysyłane przez osoby potencjalnie zainteresowane Twoją propozycją.
8. Potraktuj udział w mediach społecznych jako dobrą zabawę. W świecie Web 2.0 granica pomiędzy aktywnością zawodową a życiem prywatnym bywa płynna i nie zaszkodzi dodać tu i ówdzie szczypty humoru.
9. Nie obawiaj się spróbować nowych rzeczy, nowych narzędzi czy nowych doświadczeń. Eksperymentuj. Dowiedz się, które serwisy są w Twoim środowisku najbardziej popularne i wypróbuj je.
10. Jeśli jakieś narzędzie nie odpowiada Twoim oczekiwaniom, nie przyniosło spodziewanych efektów czy nie wzbudziło zainteresowania wśród odbiorców, po prostu z niego zrezygnuj. Nie warto kontynuować czegoś, co się nie sprawdziło.

Agnieszka Koszowska, koordynator regionalny Programu Rozwoju Bibliotek w województwie śląskim