program rozwoju biblioteki

Biblioteczna blogosfera rośnie w siłę. Coraz więcej bibliotekarzy pisze swoje pół-prywatne, pół-zawodowe blogi, a biblioteki w coraz większym stopniu wykorzystują to popularne narzędzie promocji tworząc blogi instytucjonalne (zobacz listę Biblioblogów utworzoną przez Marcina Malinowskiego).

O tym, czym jest blog, jakie posiada funkcje i jak można wykorzystać blogi w bibliotekarstwie można przeczytać m.in. w artykule Lidii Derfert-Wolf Blogi i RSS dla bibliotekarzy i bibliotek w Biuletynie EBIB nr 7 z roku 2007 r.

Niniejszy tekst skierowany jest do bibliotekarzy, którzy dotychczas nie mieli w blogowaniu większych doświadczeń. Pragnę zaprezentować dostępne w Polsce oprogramowanie do zarządzania blogiem, pokazać ciekawsze przykłady wykorzystania w bibliotekach tej formy publikacji oraz zachęcić do założenia i prowadzenia instytucjonalnego (bibliotecznego) bloga.

Blog jest narzędziem Web 2.0, które może służyć zarówno jako prywatna, osobista strona WWW (słowo „weblog” definiuje się jako „internetowy pamiętnik”), jak i witryna instytucjonalna bądź firmowa. Wykorzystywany jest przez wielkie korporacje, takie jak Microsoft czy Google, które za pomocą tego narzędzia przekazują najświeższe informacje na temat swoich produktów i nawiązują kontakt z klientami. Blogują firmy, literaci, politycy i dziennikarze. Rozwijają się nowe ciekawe formy literackie, tzw. blog novels, czyli powieści pisane w postaci bloga. Blogi wykorzystywane są w marketingu i promocji, stają się także wygodnym narzędziem umożliwiającym nawiązywanie i podtrzymywanie komunikacji z użytkownikami.

Zastosowania i cele wdrażania bloga w bibliotece mogą być bardzo różne. Podobnie jak w przypadku każdego nowego narzędzia i technologii (nie tylko Web 2.0), wprowadzenie bloga do bibliotecznej oferty powinno być poprzedzone analizą potrzeb, zasobów i możliwości. Prowadzenie bloga nie może być traktowane jako sztuka sama w sobie – blogi, które powstały bez przygotowania, tylko dlatego, że ich założenie nie wymagało ponoszenia kosztów, zazwyczaj nie spełniają swoich zadań, nie cieszą się zainteresowaniem odbiorców i szybko kończą swój sieciowy żywot.

Zapoznajmy się więc z możliwościami oprogramowania do zarządzania blogiem i ustalmy, w jakim celu chcemy go założyć.

Jeśli biblioteka nie posiada własnej strony WWW, ponieważ na zakup i utrzymanie profesjonalnej witryny brakuje jej środków finansowych, blog może się stać dobrą i tanią (lub bezpłatną) alternatywą. Jeśli biblioteka prowadzi własny serwis WWW, lecz brakuje w nim elementów interaktywnych, pozwalających nawiązywać kontakt z użytkownikami, blog – jako dodatkowa „strona” biblioteki – może zapewnić taką funkcjonalność. Blog – jak każde narzędzie realizacji celów – powinien mieć swojej miejsce w strategii rozwoju biblioteki lub w jej planach na przyszłość. Często bywa wykorzystywany w celu informowania odbiorców o prowadzonej działalności i oferowanych usługach. Jest formą publikacji umożliwiającą prezentację różnego typu materiałów (jak: teksty, fotografie, pliki dźwiękowe, filmy, formularze). Takie właściwości bloga można wykorzystać w działaniach mających na celu wykreowanie atrakcyjnego wizerunku biblioteki (publikacja nieszablonowych zdjęć z ciekawych imprez, pokazywanie biblioteki w sposób niestereotypowy, odbiegający od powszechnych wyobrażeń) lub uzyskiwanie informacji zwrotnych od użytkowników (zamieszczanie ankiet badających satysfakcję czytelników).

Jeśli biblioteka uczestniczy w dużym wieloletnim projekcie (np. Dyskusyjnych Klubach Książki), cieszącym się zainteresowaniem odbiorców, za pomocą bloga może przekazywać im bieżące informacje związane z tym projektem. Biblioteczny blog może także funkcjonować jako podstrona biblioteki skierowana do wybranej grupy użytkowników (np. dzieci i młodzieży) lub samodzielna witryna filii bibliotecznej czy oddziału. Publikacja na blogu informacji o nowych nabytkach lub usługach w bibliotece zwiększa szansę dotarcia z biblioteczną ofertą do nowych użytkowników. Dobre efekty może przynieść także współtworzenie treści bloga przez czytelników biblioteki, np. publikacja napisanych przez nich recenzji książek. Przy wyborze produktów i usług ludzie częściej kierują się opinią innych klientów i użytkowników, którzy chętnie przekazują sprawdzone i potwierdzone informacje (porównaj ofertę księgarni internetowej merlin.pl, która informację o książkach, muzyce czy multimediach uzupełnia recenzjami i ocenami klientów).

W Internecie dostępnych jest wiele programów i usług, które można wykorzystać jako narzędzia do tworzenia bloga. Najpopularniejsze są całkowicie bezpłatne, nie trzeba też pokrywać kosztów przechowywania bloga na serwerze ani zakupu domeny internetowej. W Polsce najwięcej bibliotek korzysta z następujących programów (usług): Blogger (Google), Bloog.pl (Wirtualna Polska), Onet.pl Blog (Onet.pl), Blox (Gazeta.pl) oraz system zarządzania treścią WordPress. Wszystkie wymienione programy i usługi (może z wyjątkiem WordPress) są proste w użyciu, przeznaczone dla osób nieposiadających specjalistycznej wiedzy ani umiejętności programistycznych. Oferują gotowe szablony stron internetowych, które wystarczy zapełnić treścią, lecz dają też możliwości dostosowywania proponowanych układów graficznych do własnych potrzeb i modyfikowania dostępnych wzorów. Na blogach utworzonych za pomocą niektórych usług (Onet Blog, Bloog, Blox) wyświetlane są reklamy, co może być kłopotliwe w przypadku blogów instytucjonalnych, WordPress i Blogger nie sprawiają podobnych trudności.

Dla bibliotekarzy, którzy dotychczas nie mieli żadnych doświadczeń z użytkowaniem oprogramowania do prowadzenia bloga, dobrym rozwiązaniem może być przetestowanie wymienionych narzędzi na przykładzie własnego prywatnego („testowego”) bloga, co pozwoli zorientować się, czy dane narzędzie jest tym, które spełni nasze oczekiwania. Prywatne blogowanie można także potraktować w kategoriach swoistego treningu, przygotowania do wdrożenia narzędzia promocji naszej biblioteki, ale także rozwoju zawodowego, oddania głosu naszej indywidualności. Istotą blogosfery jest bowiem budowanie społeczności (zawsze znajdzie się ktoś zainteresowany Twoją wiedzą i doświadczeniami), nawiązywanie kontaktów zawodowych, testowanie nowych rozwiązań, wymiana informacji czy promocja dobrych praktyk.

Charakterystyczne dla bloga jako formy publikacji są krótkie kilkuzdaniowe artykuły dotyczące spraw bieżących. Może to być swoista interaktywna tablica ogłoszeń zawierająca komunikaty na temat najświeższych wydarzeń – taką formę publikacji treści preferują autorzy znanego amerykańskiego bloga poświęconego nowym technologiom w bibliotekach TechSoup. Nie jest to jednak regułą. Na blogu można także publikować dłuższe teksty stanowiące próbę opracowania wybranego tematu – taką formę preferują autorzy bloga Biblioteka 2.0. Forma przekazu, długość posta, sposób prezentacji treści uzależnione są od celów, w jakich wykorzystujemy blog i od tego, co chcemy osiągnąć.

Blog jako alternatywę dla samodzielnej witryny internetowej biblioteki wykorzystuje wiele polskich bibliotek, m.in. Miejska Biblioteka Publiczna we Włodawie (Blox), Gminna Biblioteka Publiczna w Jedwabnie (Bloog.pl), Gminna Biblioteka Publiczna w Mierzęcicach (Blogger), Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Łazach (Wordpress), Biblioteka Publiczna w Dzierzgoniu (Bloog.pl), Gminna Biblioteka Publiczna w Grębkowie (Onet Blog), Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Zagórzu (Onet blog).

Blog Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Kruszwicy (Blogger) to przykład narzędzia uruchomionego jako uzupełnienie prowadzonej strony, pozbawionej elementów interaktywnych.

Przykładem blogów filii bibliotecznych są: Blog Filii nr 13 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie  (Blogger), Blog Filii nr 3 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach (Bloog.pl) czy blog Biblioteka przy Ketlinga 21, Łódź (Blogger).

Blogi skierowane do najmłodszych odbiorców usług bibliotecznych to: Blog Oddziału dla Dzieci i Młodzieży MBP w Jaworznie (Bloog.pl), Bajeczna Polana – blog dla dzieci MBP w Dąbrowie Górniczej (Blox), zakończony już, lecz godny polecenia z uwagi na prosty, lecz atrakcyjny projekt graficzny blog Biblioteki dla Dzieci Abecadło w Olsztynie (Blogger) i Smok Wolumin Czytalski - Blog Działu Udostępniania Zbiorów dla Dzieci Książnicy Beskidzkiej w Bielsku Białej  (WordPress), także godny polecenia z uwagi na atrakcyjną szatę graficzną.

Poniżej prezentujemy kilka ciekawych pomysłów na wykorzystanie bibliotecznego bloga, pochodzących z polskiej i światowej biblioblogosfery:

• Klub Blogera - publikacja na blogu szkolnych dowcipów przesyłanych przez najmłodszych czytelników na blogu Bajeczna Polana – blog dla dzieci MBP w Dąbrowie Górniczej,
• Ankieta „Badanie preferencji czytelniczych” na Blogu Filii nr 13 MBP w Olsztynie
• Prezentacja pisarzy i ich dorobku literackiego pod hasłem „Autor miesiąca” na blogu Smok Wolumin Czytalski Książnicy Beskidzkiej
• Bibliotekarska „gęba” (w odcinkach) - o bibliotekarzach w literaturze, wraz z fragmentami utworów literackich, których bohaterami są bibliotekarze, propozycje treści przesyłają także czytelnicy biblioteki (Biblioteka przy Ketlinga 21, Łódź,
• Recenzje książek napisane przez czytelników Biblioteka Publiczna Gminy Nieporęt,
• Włodawiana - informacje lokalne, publikacje poświęcone Ziemi Włodawskiej - Miejska Biblioteki Publicznej we Włodawie
• Zdjęcia z podróży przekazane bibliotece przez czytelników – Biblioteka Publiczna Gminy Nieporęt
• Zdjęcia bibliotekarek pokazujące je w atrakcyjny, nieszablonowy sposób - Filia nr 13 MBP w Olsztynie – „Załoga Biblioteki”,
• Promocja bibliotecznych wydawnictw - Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Łazy,
• Kącik Czytelnika czyli Uwaga Osobowość! – prezentacja ciekawych osób, czytelników biblioteki - Biblioteka przy Ketlinga 21, Łódź,
• „Przedszkolaki opowiadają bajki” – wypowiedzi dzieci o znanych bajkach - Biblioteka Publiczna w Stróży
• Blue Mountains Local Studies - blog Blue Mountains City Library z Australii, poświęcony historii lokalnej,
• Współtworzony przez młodzież – czytelników Biblioteki Publicznej w Seattle blog Push to Talk o książkach, komiksach, nowych technologiach i szkolnych doświadczeniach,
• Autorzy australijskiego bloga Reading Rewards (Casey-Cardinia Library Corporation) zmodyfikowali szablon Bloggera, dzięki czemu uzyskali ciekawy i oryginalny design; na blogu wykorzystano elektroniczny gadżet serwisu społecznościowego dla miłośników książek Shelfari – po najechaniu myszą na obrazek z okładką książki, ukazuje się dymek z jej recenzją; blog zawiera też linki do plików mp3 zawierających zapis spotkań w ramach dyskusyjnych klubów książki oraz informacje o adaptacjach filmowych znanych powieści,
• Australijska biblioteka publiczna Eastern Regional Libraries oferuje w swoim serwisie pomoc dla czytelników bloga z informacjami o tym, jak korzystać z bibliotecznego bloga i jak subskrybować jego treść za pomocą czytników RSS,
• Kolejny australijski biblioteczny blog Reader’s Corner zawiera recenzje książek pisane przez czytelników, na blogu jest także zaproszenie do przesyłania recenzji bibliotekarzom za pomocą specjalnego formularza,
• na blogu Frankston Public Library zatytułowanym The Blogalogue (także z Australii) posty publikowane są w postaci tekstowej i dźwiękowej: wersje audio tworzone są przy pomocy programu Odiogo - narzędzia wykorzystującego technologię przekształcania tekstu na mowę,
• Witryna internetowa amerykańskiej Darien Library została w całości wykonana w postaci bloga z możliwością komentowania materiałów opublikowanych na większości podstron – wykorzystano system zarządzania treścią Drupal oraz autorski program do prezentacji katalogu biblioteki SOPAC 2.0,
• Na stronie internetowej St. Joseph County Public Library w części centralnej wyświetlane są ostatnie artykuły pochodzące z bibliotecznego bloga.

Na amerykańskim instruktażowym blogu Social Networking Libraries opublikowano wskazówki dla bibliotekarzy dotyczące prowadzenia dobrego bibliotecznego bloga. Oto kilka z nich:

1. Biblioteczny blog powinien zawierać elementy interaktywne i umożliwiać czytelnikom zamieszczanie komentarzy; dobrym pomysłem jest przekształcenie całej bibliotecznej witryny na stronę prowadzoną w postaci bloga,
2. Należy zachęcać czytelników do zamieszczania na blogu uwag i komentarzy, np. zadając im otwarte pytania na różne tematy,
3. Warto publikować na blogu ankiety i pytać użytkowników o ich opinię na temat biblioteki, ale także o to, jakiego rodzaju informacje i treści chcieliby uzyskać na bibliotecznym blogu,
4. Przydatną cechą narzędzi We2.0 jest możliwość łączenia ich ze sobą i prezentacji w jednym miejscu, np. zamieszczenie na blogu linków do serwisu społecznościowego, serwisu Wiki lub forum dyskusyjnego pozwoli czytelnikom kontaktować się nie tylko z biblioteką, lecz także pomiędzy sobą przy pomocy bibliotecznego bloga,
5. Warto pisać o tym, co najbardziej interesuje czytelników biblioteki, np. o najpopularniejszych w danej chwili książkach, a także zamieszczać ich recenzje, dodatkowe informacje, ciekawostki itp.,
6. Dobrze jest stale monitorować oglądalność bloga, badać, które treści cieszą się największym zainteresowaniem, a następnie rozwijać najciekawsze dla czytelników tematy w kolejnych postach.

Agnieszka Koszowska, koordynator regionalny Programu Rozwoju Bibliotek w województwie śląskim