program rozwoju biblioteki

Zaprojektowany w Programie  system szkoleniowy koncentruje się na podnoszeniu kompetencji bibliotekarek i bibliotekarzy i zadbaniu o to, by nowe umiejętności, zwłaszcza te związane z ICT, wykorzystali z pożytkiem dla swojej lokalnej społeczności. Do udziału w wybranych szkoleniach są zaproszeni także przedstawiciele urzędów gmin i inni lokalni liderzy.

Uczestnikom zaproponujemy trzy rodzaje szkoleń:

warsztat planowania rozwoju biblioteki, którego efektem finalnym będzie przygotowanie trzyletniego planu pracy biblioteki (cele, pola specjalizacji, zadania, harmonogram i budżet) w oparciu o analizę SWOT biblioteki, zdefiniowanie profilu i potrzeb potencjalnych adresatów oraz określenie partnerów dla poszczególnych działań.

szkolenia informatyczne dla bibliotekarzy z zakresu podstawowej obsługi komputera i oprogramowania biurowego oraz szkolenia bardziej zaawansowane, przygotowujące bibliotekarzy do przekazywania nabytych umiejętności osobom odwiedzającym biblioteki.

szkolenia specjalistyczne wybrane przez biblioteki zgodnie z potrzebami społeczności lokalnych, w których udział wezmą bibliotekarz i lokalny lider. Podczas zajęć omawiane będą nowe usługi oferowane mieszkańcom przez bibliotekę, narzędzia, oprogramowanie i przykłady dobrych praktyk. Do wyboru zaoferujemy 8 obszarów specjalizacji.

Na zakończenie cyklu szkoleniowego w każdym regionie odbędzie się konferencja, podczas której zostaną zaprezentowane najlepsze plany pracy bibliotek.

Obecnie trwa  podstawowy cykl szkoleniowy dla uczestników Programu - "Plan rozwoju biblioteki" - podczas którego przeszkolimy 1835 osób. Szczegółowy harmonogram (aktualizowany na bieżąco) dostępny  jest na stronie Stowarzyszenia Centrum Aktywności Lokalnej (CAL), realizatora szkoleń.

Program szkoleniowy "Plan rozwoju biblioteki"
Podczas cyklu składającego się z pięciu dwudniowych spotkań, uczestnicy szkolenia – bibliotekarki i bibliotekarze oraz przedstawiciele instytucji działających w środowisku lokalnym – przygotowywać się będą do wdrożenia Planu Rozwoju Biblioteki, który pomoże im zmienić biblioteki publiczne w małych miejscowościach w centra aktywności lokalnej. Szkolenia dotyczyć będą wprowadzania zmiany w instytucji, otwarcia jej na nowe możliwości pracy w środowisku lokalnym z wykorzystaniem skutecznych i sprawdzonych metod. Nie będą wkraczać w obszar bibliotekoznawstwa i innych specjalistycznych zagadnień.

Cykl szkoleniowy zaplanowany jest na około pół roku. Dzięki 4-6-tygodniowym przerwom między poszczególnymi spotkaniami, uczestnicy szkolenia będą mogli uporządkować pozyskaną wiedzę, przemyśleć pojawiające się pomysły i zaplanować sposób wprowadzenia zmian. To również czas na odrabianie prac domowych, stanowiących integralną część programu.

Moduł I - Biblioteka jako miejsce – ludzie i instytucja
Aby myśleć o rozwoju biblioteki, wypracowaniu nowego modelu pracy instytucji, wpływania na otaczające środowisko warto wcześniej przyjrzeć się własnym zasobom, czyli temu, czym dysponują bibliotekarki i bibliotekarze jako osoby i jako pracownicy instytucji kultury - biblioteki. Dopiero dokonanie takiej osobistej i instytucjonalnej autoanalizy pozwoli na świadome i racjonalne myślenie o rozwoju biblioteki.

Cele: zdobycie lub pogłębienie wiedzy na temat zmiany instytucjonalnej i rozwoju osobistego;

Umiejętności:

• wypracowania wizji rozwoju biblioteki jako miejsca informacji, edukacji, dialogu;
• identyfikacji potrzeb i wstępnego zaplanowania rozwoju kompetencji osobistych i zawodowych pracowników biblioteki;
• stosowania narzędzi autodiagnozy – osobistej i instytucjonalnej;

Postawy:

• pogłębienie świadomości własnych zachowań i motywacji do pełnienia ról bibliotekarki lub bibliotekarza, lepsze zrozumienie swoich mocnych i słabych stron;
• zmiana postrzegania roli biblioteki i bibliotekarki/bibliotekarza w środowisku lokalnym;

Moduł II: Biblioteka jako miejsce zasobów wiedzy i kultury
Bibliotekarki i bibliotekarze to ludzie wykształceni, posiadający dużą wiedzę, którą wykorzystują w swojej codziennej pracy i w kontaktach ze środowiskiem lokalnym. Zachęcają mieszkańców, aby w ramach działalności biblioteki dzielili się swoimi umiejętnościami, zdolnościami i wiedzą z innymi członkami społeczności.

Identyfikacja zasobów wiedzy i kultury oraz rozpoznanie potrzeb edukacyjnych społeczności lokalnej jest pierwszym krokiem do otwarcia się na środowisko. Dzięki opracowaniu mapy zasobów wiedzy i kultury oraz potrzeb edukacyjnych bibliotekarze będą mogli wykorzystywać potencjał innych, a jednocześnie lepiej reagować na potrzeby różnych grup mieszkańców.

Cele to zdobycie lub pogłębienie wiedzy o podstawowych zasadach prowadzenia badań oraz o tym, w jakich sytuacjach stosować określone metody badawcze.

Umiejętności:

• wykorzystanie własnych (osobistych i instytucjonalnych) zasobów do poznania zasobów wiedzy i kultury swojego środowiska lokalnego;
• zaplanowanie i przeprowadzenie badania potrzeb edukacyjnych obecnych i potencjalnych użytkowników biblioteki;
• wykorzystanie zasobów środowiska lokalnego do stworzenia mapy zasobów wiedzy i potrzeb edukacyjnych w swoim środowisku lokalnym;

Postawy:

• przekonanie uczestników, że stworzenie mapy zasobów wiedzy i kultury oraz potrzeb edukacyjnych jest niezbędne do systemowego zaplanowania zmiany w bibliotece;
• zrozumienie, że bibliotekarze są „agentami wiedzy” o środowisku – przekonanie uczestników, że stworzenie mapy pomoże im w codziennej pracy.

Moduł III – Biblioteka jako miejsce komunikacji i współpracy
Uczestnicy przyjeżdżają na trzecie szkolenie z przygotowaną „mapą zasobów wiedzy i kultury oraz potrzeb”, wiedzą, z jakiego potencjału mogą korzystać i na jakie potrzeby mogą odpowiedzieć. Stają przed pytaniem – czym się zająć i jak? Bardzo ważna jest świadomość, że biblioteka jako pojedyncza instytucja nie będzie w stanie zająć się wszystkim. Do sprawnego działania potrzebuje partnerów. Jak i kogo pozyskać to jeden z głównych elementów tego modułu szkolenia.

Cele to zdobycie lub pogłębienie wiedzy w następujących obszarach: partnerstwa, komunikacja, rola biblioteki w budowaniu partnerstw lokalnych, promocja biblioteki i kształtowanie jej wizerunku,wystąpienia publiczne;

Umiejętności:

• budowanie relacji ze środowiskiem lokalnym;
• prowadzenie i moderowanie spotkań;

Postawy:

• wzmocnienie poczucia dużego znaczenia biblioteki w środowisku lokalnym;
• pogłębienie świadomości większej skuteczności poprzez wspólne działanie;

Moduł IV – Biblioteka jako miejsce edukacji społecznej i kulturalnej
Schemat tego modułu opiera się między innymi na przekonaniu, że:

• zmiana społeczna jest możliwa głównie dzięki edukacji,
• biblioteka lokalna jest przestrzenią edukacji społecznej i kulturalnej (już realizowanej w mniejszym czy większym stopniu przez biblioteki),
• w małych środowiskach biblioteka bywa najlepszym, jeśli nie jedynym miejscem spotkania ludzi (budowanie kapitału społecznego miejsca) – jest więc przystanią dla rozmaitych grup,
• wolontariat jest nie tylko sposobem na zaproszenie mieszkańców do instytucji, na otwarcie się na społeczność, na rozszerzenie możliwości działania biblioteki, ale też formą edukacji mieszkańców
• biblioteka ma do spełnienia w społeczności lokalnej rolę tworzenia poczucia więzi, budowania tożsamości - jest współodpowiedzialna za tworzenie „Małej Ojczyzny”, relacji mieszkańców z miejscem, w którym żyją.

Wiedza

•  rola bibliotekarki i bibliotekarza w kreowaniu nowych grup i zachęcaniu do ich tworzenia
•  o wolontariacie;

Umiejętności:

• tworzenie lub inicjowanie grup i relacji w społeczności lokalnej,
• angażowanie mieszkańców w sprawy społeczności,
• mobilizowanie lokalnych zasobów do tworzenia sytuacji edukacyjnych,
• tworzenie planu edukacji lokalnej,
• wykorzystanie idei i instytucji wolontariatu do mobilizowania społeczności
• uzyskanie powszechnego poparcia w konkretnych działaniach edukacyjnych.

Postawy:

• zwiększenie świadomości, że ludzi cechuje aktywność, którą należy rozbudzić i wykorzystać w działaniach na rzecz edukacji i rozwoju społeczności;
• ułatwienie postrzegania grup i relacji sąsiedzkich jako jednego z podstawowych sposobów mobilizowania do działania przedstawicieli społeczności lokalnych;
• zwiększenie świadomości, że wspólne działanie podnosi skuteczność.

Moduł V – Biblioteka jako miejsce rozwoju
Wiele elementów w tym module jest podsumowaniem wcześniejszej pracy bibliotekarzy. Cykl szkoleniowy kończy się opracowaniem własnego planu rozwoju biblioteki. Ma odpowiedzieć na pytanie, jaką wizję rozwijającej się placówki mają bibliotekarze? Co pomoże w realizacji tej wizji? W którą stronę pójdzie biblioteka? Czy powstanie i jak będzie funkcjonował Biblioteczny Ośrodek Komunikacji Społecznej)? A jak Uniwersytet Lokalny? Jakie zmiany muszą zajść i kiedy one nastąpią?

Wiedza

• planowanie i projektowanie działań - części składowych projektu, źródeł finansowania itp.

Umiejętności:

• formułowanie poszczególnych etapów tworzenia planu rozwoju,
• tworzenie projektów i budowanie ich poszczególnych części składowych.

Postawy:

• zwrócenie uwagi na powiązanie między celami biblioteki a celami indywidualnymi bibliotekarki/ bibliotekarza,
• podejście projektowe jako sposób działań biblioteki

Kolejnym krokiem w rozwoju kompetencji będzie możliwość skorzystania z konsultacji (osobistych lub przez internet) dostosowanych do indywidualnych potrzeb. Ponadto biblioteki będą mogły ubiegać się o dofinansowanie realizacji planu pracy biblioteki (lub jego elementów) w ramach prowadzonego przez nas Programu Grantowego. Planujemy udzielenie około 400 dotacji o średniej wartości 5 tys. zł każda. Uczestnicy Programu Rozwoju Bibliotek będą mogli również zgłosić realizowane przez siebie działania do konkursu Dobrych Praktyk. Dodatkowo główne placówki biblioteczne w każdej gminie otrzymają małe granty na organizację konsultacji dla innych bibliotek, z którymi podzielą się swoją wiedzą i doświadczeniem.

W Programie Rozwoju Bibliotek będziemy też wspierać współpracę bibliotek z instytucjami trzeciego sektora. W ten sposób zwrócimy uwagę bibliotek na nową kategorię partnerów, z którymi mogą współpracować, a jednocześnie pomożemy organizacjom pozarządowym dostrzec potencjał bibliotek. Planujemy przekazać granty kilkunastu ogólnopolskim organizacjom pozarządowym na realizację rozmaitych działań na rzecz bibliotek np. dodatkowych szkoleń i doradztwa, wizyt studyjnych, konferencji i seminariów, publikacji, portali internetowych.